कशी आहे? भारतीय योग जीवनशैली ? I What is the Indian yoga lifestyle?
आपल्या भारतातली योग जीवनशैली ही फक्त व्यायाम नाही, ती जगण्याची पद्धत आहे. शरीर, मन, आत्मा या तिघांचा संगम म्हणजेच योग. आपल्या गावाकडच्या लोकांसारखं साधं, पण खोल अर्थ असलेलं हे जीवन तत्त्व आहे.
योग म्हणजे जोडणं - स्वतःशी, निसर्गाशी, देवाशी. आपण रोज धावपळीत स्वतःपासून दूर जातो, पण योग आपल्याला परत स्वतःकडे आणतो. तो सांगतो - थांब थोडा, श्वास घे, आत डोकाव. त्या शांततेतच खरा देव, आणि खरा सुख सापडतो.
योग ही काही मोठी धर्मकथा नाही, ना काही हवेतलं तत्त्वज्ञान. तो अगदी गावातल्या शेतकऱ्यासारखा खरा आणि जमिनीवरचा आहे. जसं शेतात बी पेरायचं, तसं योगात आपण मनात शांततेचं बी पेरतो. मेहनत लागते, पण फळ गोड मिळतं आरोग्य, आनंद, आणि मनशांती.
पतनंजली ऋषींनी सांगितलं - योगाच्या आठ पायऱ्या आहेत.
१) यम-नियम (आपलं वर्तन आणि शुद्धता)
२) आसन (शरीराला लवचीकता)
३) प्राणायाम (श्वासावर नियंत्रण)
४) प्रत्याहार (इंद्रियांना संयम)
५) धारणा (एकाग्रता)
६) ध्यान (मनाची शांतता)
७) समाधी (परम शांततेचा अनुभव)
आपण या आठ पायऱ्यांनी हळूहळू वर चढतो शरीर शुद्ध होतं, मन शांत होतं, बुद्धी स्वच्छ होते. मग आत्मा आपोआप उजळतो.
योग म्हणजे आपल्याला आतून बदलणं. बाहेरच्या जगात कितीही गोंधळ असला तरी, ज्याने आपलं मन जिंकलं, त्याचं जग सुंदर झालं. आपला विचार बदलला, की सगळं बदलतं.
आपल्या समाजात म्हटलं जातं मनात ठरवलं तर पर्वतही हलतो.” योग हेच शिकवतो. शरीर बदल, विचार बदल, मग आयुष्य बदलतं.
आजार फक्त शरीराचे नसतात, ते मनाचेही असतात. राग, चिंता, द्वेष हे सगळं मनाला आजारी करतं. योग सांगतो, मन शांत ठेवा, श्वासावर लक्ष द्या, आणि जगाला प्रेमानं बघा.
जसा आपला कोळी माणूस समुद्रात उतरण्याआधी जाळं नीट पाहतो, तसंच योगातही आधी स्वतःची तयारी करायची असते संयम, शिस्त, प्रेम, आणि श्रद्धा. हे आलं की, मग योग तुमचं आयुष्य उजळून टाकतो.
योग धर्म नाही, पण तो धर्मापेक्षा मोठा आहे कारण तो जोडतो, तो विभक्त करत नाही. तो सांगतो, देव तुझ्यातच आहे, त्याला बाहेर शोधू नकोस.”
मग चला, आपल्या जीवनात थोडा योग आणूया. रोज सकाळी काही क्षण स्वतःसाठी ठेऊया. श्वास शांत घेऊया, विचार थांबवूया, आणि मनाला थोडं ऐकूया. तिथेच खरी शक्ती आहे, तिथेच आपला देव आहे.
योग म्हणजे आपल्याला स्वतःकडे नेणारा रस्ता - तो चालायला सुरुवात करा, मंजिल आपोआप भेटेल.
अष्टांग योग – आत्म्यापर्यंत नेणाऱ्या आठ पायऱ्या
१) यम – मनुष्यपणाची पहिली पायरी
यम म्हणजे आपलं वर्तन, आपला स्वभाव. खोटं बोलू नये, चोरी करू नये, इतरांचं वाईट नको विचारू. जसं गावातले वडीलधारे म्हणतात माणूस मोठा त्याच्या वागण्यातून.” योगाची सुरुवातही इथूनच होते. मनातला राग, मत्सर, द्वेष सोडायचा आणि मन स्वच्छ ठेवायचं.
नियम – रोजचं शुद्ध जीवन
नियम म्हणजे आपली दिनचर्या. शरीर, मन, आणि घर – तिन्ही स्वच्छ ठेवा. रोज सूर्य नमस्कार करा, वेळेवर झोपा, वेळेवर उठा. गावातल्या झऱ्याचं पाणी जसं स्वच्छ वाहतं, तसं मन वाहू द्या. साधेपणातली श्रीमंती इथेच आहे.
आसन – शरीराचं भान
शरीर आपलं मंदिर आहे. आसन म्हणजे त्या मंदिराची काळजी. थोडं रोज अंग मोकळं करा, श्वास घ्या, निसर्गाशी जोडा. जसं बैल मेहनत करतो पण थकत नाही, तसंच शरीर मजबूत करा, पण मन हलकं ठेवा.
प्राणायाम – श्वासातलं जीवन
श्वास म्हणजे प्राण, आणि प्राण म्हणजे देवाचा आशीर्वाद. रोज काही क्षण फक्त श्वासावर लक्ष केंद्रित करा. दीर्घ श्वास घ्या, हळू सोडा. जसं सागरावर वारा शांत वाहतो, तसं मन शांत होतं. राग, चिंता, हे सगळं श्वासाबरोबर बाहेर फेकून द्या.
प्रत्याहार – इंद्रियांवर नियंत्रण
आपली नजर, कान, जिभ, स्पर्श — हे सगळं मनाला खेचतं. पण योग शिकवतो की, मनाचा मालक तू आहेस, मन तुझं नाही. बाहेरचं ऐकायचं कमी, आतचं ऐकायचं जास्त. जसं साधू डोळे मिटून बसतो, तसं आपणही आतल्या आवाजाकडे लक्ष द्या.
धारणा – मनाची स्थिरता
धारणा म्हणजे लक्ष केंद्रित करणं. नदीत दगड टाकल्यावर वर्तुळं पडतात, पण जर पाणी स्थिर झालं तर तळ दिसतो. मनही तसंच — स्थिर झालं की सत्य दिसतं. काम करताना, बोलताना, किंवा बसताना — एकाग्रतेने करा, तेच धारणा.
ध्यान – देवाशी संवाद
ध्यान म्हणजे फक्त डोळे मिटून बसणं नाही, तर स्वतःशी बोलणं आहे. मनातले आवाज शांत झाल्यावर देवाचा आवाज ऐकू येतो. ध्यानात माणूस आपल्याला ओळखतो - मी कोण?” हे समजतं. तिथून खरी शांती जन्म घेते.
समाधी – पूर्णत्वाचं घर
ही शेवटची आणि सर्वात पवित्र पायरी आहे. इथे ना राग राहतो, ना भय. फक्त शांतता असते — जसं सकाळच्या वेळी डोंगरावर धुकं उतरलेलं असतं तसं. आत्मा आणि देव एक होतात. इथे मन थांबतं, विचार थांबतात, आणि फक्त ‘मी’ उरतो — तो ‘मी’ म्हणजेच परमेश्वर.
अष्टांग योग म्हणजे जगण्याची शिस्त, श्वासातली प्रार्थना आणि आत्म्याचं स्वातंत्र्य.
जगात कितीही आवाज असो, योग तुम्हाला तुमच्या आतल्या शांततेत घेऊन जातो.
मन जिंकलं, तर सगळं जिंकलं — हेच पतंजली ऋषींचं सांगणं.
FAQ
प्रश्न: योग म्हणजे काय?
उत्तर: शरीर, मन आणि आत्मा यांना एकत्र आणणारी जीवनशैली म्हणजे योग.
प्रश्न: योग केल्याने काय फायदे होतात?
उत्तर: शरीर निरोगी, मन शांत आणि विचार स्वच्छ होतात. ताण-तणाव कमी होतो.
प्रश्न: योग धर्माशी संबंधित आहे का?
उत्तर: नाही. योग हा धर्म नाही, तो विज्ञान आणि जीवन जगण्याची कला आहे.
प्रश्न: रोज किती वेळ योग करावा?
उत्तर: सुरुवातीला रोज १५ ते ३० मिनिटे पुरेसे आहेत. सातत्य ठेवलं की परिणाम दिसतो.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा